طلا ، جواهر ، سنگ‌های قیمتی
بازگشت

جایگاه سنگ‌های جواهر در ادیان


متن زیر بخشی از کتاب آشنایی با سنگ‌های جواهر نوشته‌ی سید عبدالرضا مفاخریان می‌باشد
برای خرید این کتاب می‌توانید به گالری مفاخریان مراجعه فرمایید
 هرگونه کپی‌برداری از این مطالب بدون کسب اجازه‌ی نویسنده‌ی کتاب، عملی غیر اخلاقی و غیر قانونی‌ست


حقیقت ملکوتی سنگ های جواهر
"وَ اِنَّ مِن شَی ءٍ اِلاّ عِندَنا خَزائِنُه وَ ما نُنَزِلُهُ اِلاّ بِقَدَرٍ مَعلُوم"
" و هیچ چیز در عالم نیست ؛ جز آن که منبع و خزینه آن نزد ما خواهد بود . ولی از آن بر عا لم خلق الا به قدر معین که مصلحت است نمی فرستیم ."
(سوره مبارکه الحجر ـ آیه شریفه 21)

در بیان قدر و ارزش جواهرات ، تفسیری وجود دارد که بر پایه ی مُثـُل افلاطونی است. این نگاه ، بین گروه های دینی از پایگاه قوی تری برخوردار است . به اعتبار چنین تبیینی ، هرچیز ی در عالم خلقت صورت نازله ی حقیقتی است که در عالم ملکوت وجود دارد ؛ قدر و ارزش هر چیز هم به اعتبار مقام و مرتبه ایست که در آن عالم دارد . براساس این اعتقاد ، در عالم " زر" که مقام قبل از موجودیت ارضی است ؛ کلمه ی توحید به ملکوت ِهمه ی موجودات عرضه می شود . و هر موجودی به اعتبار درجه ی تسلیم و تبعیتش ارزش وجودی می یابد . کانی های جواهر به این دلیل در زمین ارزش یافته اند که در عالم ملکوت صاحب مقام و ارزش هستند. جواهرات ، سنگ هایی هستند که در نوع مشابه خود ، دراقرار به توحید ، پیشتاز بودند. و به واسطه ی ارزش وجودیشان در ملکوت اعلا نزدیک تر به خانه ی اولیاء منزل و مقام یافته اند. که پیوسته سُبوحً قدوسً می گویند و بر آل الله درود می فرستند. ( بحار )
بنابر روایتی ، در فردوس برین نزدیک هریک از مقامات اولیاء خدا کوهی از سنگ های جواهر قرار دارد. و بنا بر روایتی دیگر سنگ های جواهر تجسم زمینی جوهر عبودیت بندگان مخلص خدا در ملکوت است . گوهر ها تجلی نور مناجات اولیاء خدا هستند ؛ که صورت ملکوتی آن در عرش و تجسم عینی آن در بستر زمین قرار دارد. ( بحار )


سنگ های جواهر در روایات اسلامی
درباره ی خواص وآثار مفید بعضی نگین ها ، همچون : عقیق ، یاقوت ، زمرد یا زبرجد ، فیروزه ، دُر و حدید روایات مختلفی بیان شده است که به نقل از حلیة المتقین مختصر آن را ذکر می کنیم:
روایت شده که حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام از چهار نگین یاقوت ، فیروزه ، عقیق و حدید استفاده می کردند. حضرت صادق علیه السلام ، استفاده از چهار نگین ذکر شده و نگین دُر را سفارش کرده اند. همچنین نگین ساختن از سنگ اماکن متبرک چون زمزم ، کربلا ، نجف و قبور ائمه ی اطهار جایز شمرده شده است.
در فضیلت عقیق فرموده اند: عقیق ، نشانه ی ایمان است و نفاق را از دل می برد . به شرط داشتن ولایت ائمه (ع) حاجات را روا می کند ؛ فقر و درویشی را برطرف می سازد و اندوه و پریشانی را دور می کند . عقیق ، حرز دفع شر دشمنان است و موجب ایمنی در کار و سفر است . در خصوص عقیق جزع یمانی ، فرموده اند که متمردان شیاطین را دور می کند و عاقبت امر را به خیر می گرداند. خداوند دست دعا کننده ای که در آن انگشتر عقیق باشد دوست دارد و حاجتش برآورده می سازد. دو رکعت نماز با انگشتر عقیق برهزار رکعت بدون آن فضیلت دارد.
حضرت امام محمد باقر(ع) فرمودند: هر صبح پیش از نظر کردن به کسی ، به نگین عقیق خود نظر کنید و سوره ی " انا انزلناه فی لیلة القدر " را تا آخر بخوانید ، پس بگوئید : " آمنتُ بالله وحدهُ لا شریک لَه و کَفرتُ بالجبت و الطاغوت و آمنتُ بسر آل محمد و علانیتهم و ظاهرهم و باطنهم و اولهم وآخرهم ".
عقیق ، تجلی نور مناجات حضرت موسی (ع) در کوه طور است . که استفاده از آن از جانب خدا ، توسط جبرئیل برای مؤمنان سفارش شده است. روایت شده که اول کوهی که به وحدانیت خدا و رسالت پیامبر و ولایت علی (ع) و فرزندان او اقرار کرد کوه عقیق بود . عقیق سرخ و زرد و سبزوسفید چهارکوه از یک کوه در بهشت هستند ؛ کوه عقیق سرخ ، مشرف بر خانه ی حضرت رسول خدا ( صلی الله علیه و آله ) و کوه عقیق سفید ، مشرف برخانه ی امیر مؤمنان ( علیه السلام ) و کوه عقیق زرد ، مشرف برخانه ی حضرت فاطمه ی زهرا ( سلام الله علیها ) و کوه عقیق سبز ، مشرف برخانه ی سید الساجدین زین العابدین ( علیه السلام ) واقع است . از زیر هر کوهی ، نهری از کوثر جاری است که از برف ، سردتر و از شیر ، سفید تر است واز آن جز آل محمد و شیعیان آن ها نمی نوشند و این کوه ها همواره تسبیح و تقدیس و تمجید الهی میکنند و برای محبان آل محمد طلب آمرزش می نمایند.
روایت شده : شخصی به نزد حضرت رسول اکرم ( ص ) آمد و شکایت کرد که دزدان در راه به من زدند و اموالم را بردند. حضرت فرمود چرا انگشتر عقیق در دست نداشتی ؟
و نقل شده : شخصی که تازیانه ی بسیار خورده بود از برابر حضرت امام محمد باقر ( ع ) عبور می کرد ؛ حضرت فرمود اگر انگشتر عقیق او همراهش بود اینگونه تازیانه نمی خورد.
حاکمی به سبب اتهامی که به شخصی از شیعیان زده بودند او را احظار کرد . حضرت صادق علیه السلام فرمود تا به تعجیل انگشتر عقیقی به او رسانیدند ؛ پس چون از محکمه بازمی گشت تبرئه شده و هیچ آسیبی به او نرسیده بود.
در فضیلت یاقوت و زمرد فرموده اند: یاقوت فاخر ترین سنگ هاست ؛ داشتن انگشتر یاقوت ، سنتی است که پریشانی را ازبین می برد و هر کس یاقوت زرد با خود دارد فقیر نشود. 15 انگشتر زمرد یا زبرجد ، فقر را به توانگری و رنج و تعب را به آسانی بدل می کند. زمرد ، موجب آسانی است که درآن هیچ دشواری نباشد.
درباره ی دُر روایت شده که ، نگاه کردن به دُر ، ثواب یک زیارت عمره یا حج پیامبران و صالحان را دارد. ارزانی دُر ، لطف خداوند به شیعیان است ؛ که فقیر و توانگر همه از آن بهره مند شوند.
در فضیلت فیروزه فرموده اند: فیروزه سیر گاه دیده های مردان مؤمن و زنان مؤمنه است که به واسطه ی نگاه کردن به آن درد ها از ایشان دور می شود و سینه ها را شفا می بخشد. فیروزه نشانه ی شدت نیاز نیازمند به درگاه خداست . خدا حاجت هیچ حاجت مندی را که فیروزه در دست دارد رد نمی کند. هر کس فیروزه در دست داشته باشد فقیر نمی شود.
علی بن محمد حمیری نقل کرده است که : " با دختر جعفربن محمود ازدواج کردم و اورا بسیار دوست می داشتم ؛ ولی ، از او صاحب فرزند نمی شدم . به خدمت حضرت امام علی النقی ( ع ) رفتم و این مطالب عرض کردم . پس تبسم نمود و فرمود : انگشتری که نگینش فیروزه باشد تهیه کن و برآن این آیه را " رَبِ لا تَذَر نی فَرداٌ وَ اَنتَ خیرُالوارثین " نقش کن ( سوره انبیاء آیه 89 ) چنان کردم . یک سال نگذشت که از آن زن ، صاحب فرزندی شدم ."


کانی های جواهر و اَذکار متبرک
حک کردن ونقش اذکار ، آیات واسماءالله ، سنتی است که در فرهنگ اسلامی از جایگاه خاصی برخوردار است. ازدیدگاه مذهبی ، حرمت و قداست نگین ها ، به اسماء الله وآیاتی است که بر روی آن ها حک شده است . و اثر معنوی نگین های منقوش، بالاتراز نگین های ساده است. با توجه به اینکه حک کردن اذکار و آیات ، محدودیتی ندارد ؛ ولی برای بعضی از ذکرها آثار ویژه ای بیان شده است . به همین دلیل بعضی از نقوش از شهرت بیشتری برخوردارند ؛ یا مورد استقبال بیشتری قرار گرفته اند.

نقش ها و نگین های جواهر
در حدیث معتبر، منقول است که حضرت رسول اکرم ( ص ) ، نقش کردن صورت حیوانات را برانگشتر نهی فرمودند. از حضرت امام محمد باقر (ع) منقول است : هر که بر انگشتر خود آیه ای از قرآن نقش کند به سبب آن آمرزیده شود . حضرت صادق ( ع ) فرمودند: هر کس این کلمات " ما شاءالله لا قوة الا بالله استغفرالله " را برانگشتر خود نقش کند ، از فقر ایمن خواهد شد. و روایت شده که نقش " محمد نبی الله و علی ولی الله " بر نگین عقیق ، شخص را از مرگ بد حفظ می کند.

نقوش انگشتر انبیاء و اولیای الهی
نقش نگینی که حضرت آدم با خود از بهشت آورده بود " لااله الا الله محمد رسول الله " بود. نقش نگین حضرت نوح (ع) به عربی " لااله الا الله الف مره یا رب اصلحنی " بود . و نقش نگین حضرت ابراهیم (ع) به عربی " لا اله الا الله ، محمد رسول الله لا حول ولا قوة الا بالله فَوَضتُ اَمری الی الله اسندتُ ظهری الی الله حَسبی الله " بود . نقش نگین حضرت موسی (ع) دو حرف از تورات بود که عربی آن " اِصبِـر توجـر ، اصدق تـُنج " بود ، یعنی صبر کن تا مزد یابی و راست بگو تا نجات یابی . نقش نگین حضرت سلیمان (ع) این بود: " سبحان من الجم الجن بکلماته " یعنی منزه است کسی که جن را به کلماتش لجام زده است . و نقش نگین حضرت عیسی (ع) دو حرف از انجیل بود که عربی آن این بود : " طوبـی لعبد ذکـر الله من اجله و ویلٌ لعـبد نسی الله من اجله " یعنی خوشا به حال بنده ای که یاد آور خدا باشد و وای بربنده ای که خدا به سبب او فراموش شود . نقش نگین حضرت رسول اکرم ( صلی الله علیه وآله ) این بود : " لا اله الا الله محمد رسول الله ".

نقش نگین امامان علیهم السلام
نقش نگین امیر المؤمنین (ع) " الله المَلِـک " یا به روایتی " نِعمَ القادِر الله " بود که برفیروزه حک کرده بودند و چون خلافت به آن جناب باز گشت نقش" المُلکُ لله الواحِدالقهار " را برانگشتر خود حک کردند. روایت شده که آن حضرت ، انگشتری نیز از حدید چینی سفید صاف داشتند که در جنگ ها ودر شدائد در دست می کردند و این کلمات را برروی آن نقش کرده بودند. " اعدتُ لکل هول لا اله الا الله و لکل کرب لا حول ولا قوة الا بالله و لکل مصیبة نازلة حسبی الله و لکل ذنب کبیرة استغفرالله و لکل هم وغم قادح ما شا ءالله ولکل نعمة مسَتجددة الحمدلله ما بعلی بن ابی طالب من نعم الله فمن الله ".

نقش نگین حضرت امام حسن (ع) " العزة لله " و نقش نگین حضرت امام حسین (ع) " ان الله بالغ امره " بود و به روایتی دیگر نقش نگین آن دو جناب " حسبی الله " بوده است . حضرت علی ابن الحسین (ع) و حضرت امام محمد باقر (ع) انگشتر امام حسین (ع) را در دست می کردند. در روایتی دیگر آمده که نقش نگین امام زین العابدین ( ع ) " الحمدلله العلی " بود . حضرت باقر (ع) می فرمایند : نقش نگین انگشتر من " الله خالق کل " است . نقش نگین حضرت امام جعفر صادق (ع) " الله ولیی و عصمتی من خلقه " یا " انت ثقتی فاعصمنی من الناس " بود . نقش نگین حضرت امام موسی (ع) "حسبی الله " بود. که پایین آن شکل گـُلی و بالایش نقش هلالی را حک کرده بودند. حضرت امام رضا ( ع ) نیز انگشتر پدر خود را در دست داشتند. و روایت شده که آن حضرت انگشتری داشتند که نقش آن " ما شاء الله لا قوة الا بالله " بود.


توجه حکمای طب قدیم به سنگ های جواهر
در قدیم ، هرجسم سخت و سفت شده ای را حجر می نامیدند ؛ و از ترکیب احجار مختلف دارو تهیه می کردند . جواهرات را احجار کریمه می گفتند ؛ و به رنگ جواهرات و تأثیر پرتو های نور و انرژی های ساطع شده از آن نیز توجه داشتند. در میان احجار و مواد طبیعی به سنگ های جواهر، از نظر خواص ظاهری و نیز ویژگی‌های ذاتی آن بیشتر توجه می شد . حکیمان و سازندگان معجون های دارویی ، با کسب اطلاعات و شناخت بیشتر از کانی ها، سنگها و شبه سنگ های جواهر و عناصر طبیعی تشکیل دهنده‌ی آن ، اشکال تازه‌ تری از بکارگیری جواهرات را مطرح نمودند. با شناخت تجربی ازسنگها و شبه سنگها، استفاده ازآنها در ساختن ضمادها و ترکیبات دارویی رونق گرفت . و بهره مندی از خواص واثرات آن درطب قدیم وسعت بیشتری یافت .

ارسطاطالیس حکیم در دارالاسکندریه ی مصر و کنفسیوس حکیم و سایر طبـیبان چینی و همچنین طبیبان جندی شاپور در خوزستان ، از گوهر ها همچون سایر کانی ها در ساختن داروها استفاده می کردند. که مجموعه نظریات آنان در کتاب های مربوط به احجار یا ادویه ثبت شده است.
در قدیم ، طبیبان برای سنگ های جواهر آثاری قائل بودند . و از خواص طبیعی آن ها در ساختن عطریات ، سرمه ، پماد ، مرهم وحتی داروها ومعجون های خوراکی یا سموم بهره می بردند. که " معجون یاقوت " را می توان به عنوان نمونه از کتاب قانون ابن سینا یاد کرد.

کتب کانی شناسی قدیم وکتب ادویه مرتبط با کانی ها
از قدیم در زمینه ی سنگ ها و کانی های طبیعی ، کتاب های بسیاری به زبان های رایج علمی نوشته شده است و به کاربرد آن ها در جواهر سازی ، صیدنه ( صیدله = داروسازی ) و عطر و سموم اشاره شده است. از مجموعه ی کتب قدیمی ، ابن الندیم در کتاب الفهرست خود کتب متعددی را نام میبرد که به زبان عربی نگاشته اند. معروف ترین کتب یاد شده در این زمینه را جناب مهندس زاوش نیز در کتاب کانی شناسی فهرست نموده اند.

متن فوق بخشی از کتاب آشنایی با سنگ‌های جواهر نوشته‌ی سید عبدالرضا مفاخریان می‌باشد
برای خرید این کتاب می‌توانید به گالری مفاخریان مراجعه فرمایید
 هرگونه کپی‌برداری از این مطالب بدون کسب اجازه‌ی نویسنده‌ی کتاب، عملی غیر اخلاقی و غیر قانونی‌ست